Cilinder voor proever in samengeperste lucht, Jan van Musschenbroek Leiden, 1725-1740

V09643

Cilinder voor proeven in samengeperste lucht

Gravesande, Willem Jacob 's (Ontwerper)‎, Musschenbroek, Jan van (Maker)‎, Whiston, William (Ontwerper)‎

1725 - 1740

-

Messingen verstevigde cilinder met deksel aan een zijde, en glazen raampjes aan beide zijden. Boven een pompverbinding met kraantje, beneden een inlaat voor een vacuüm doorvoer.'s Gravesande gebruikte oorspronkelijk een glazen luchtklok, die met kracht op zijn plaats werd gehouden (1720: Tab. XXXI). Whiston had toen al een, op de zelfde wijze vastgeklemde messingen cilinder afgebeeld. Dat was veiliger, maar had het nadeel dat 'it being not transparent as the other is, cannot be so pleasant, nor so well shew the Mutations that happen to Animals or other Bodies in condens'd Air as the former'. 's Gravesande loste dit op door dikke drukbestendige kijkraampjes. Het toestel werd in 1742 uit zijn privékabinet overgenomen voor f 63 als 'Een gestel en kopere cilinder om proeven te doen in een plaats, daar men lucht heeft ingeperst.' Oorspronkelijk waren hierbij houten hulpstukken en voor het volpompen een verbindingstuk, maar deze zijn alle verloren gegaan, ook het in 1926 nog aanwezige onderzettafeltje.

Hoogte: 25 cm
Breedte: 22 cm
Diepte: 18 cm

De experimenten met lage druk brachten als vanzelfsprekend de gedachte aan hoge druk met zich mee. Het probleem daarbij was dat de stolp waarin de proeven plaatsvonden los kwam. 's Gravesande loste dit probleem op door de stolp vast te klemmen. Toch had dit nog het gevaar in zich dat de stolp door de hoge druk kon exploderen. Andere onderzoekers gebruikten daarom een volledig metalen ruimte. Ook 's Gravesande maakte een metalen cilinder voor hoge-drukproeven, maar maakte hierin vensters van een centimeter dik glas, zodat je kon zien wat er gebeurde.

Peter de Clercq, Het Leids Fysisch Kabinet (Leiden 1989), p. 38-39
W.J. 's Gravesande, Physices Elementa Mathematica (Leiden 17423), par. 2216 en 2350 en Tab. LXX en LXV
William Whiston, A Course of Mathematical Lectures and Experiments (1714), afdeling Pneumaticks, Table III, fig. 2
C.A. Crommelin, Beschrijvende catalogus.... (1926), p. 42
Peter de Clercq, The Leiden Cabinet of Physics, a descriptive catalogue (1997), p.81

03.03 Mechanica van gassen (onderwerp)
03.05 Trilling, geluid (onderwerp)
Leiden; the Netherlands (geografie)

depot